Kamış Neyin Feryadı
Mesnevi'nin ilk on sekiz beyti, tüm eserin anahtarıdır. "Bişnev" — işit — emriyle başlar bu büyük yolculuk.
"Bişnev in ney çün şikâyet mi-küned / Ez cüdâyî-hâ hikâyet mi-küned"
Dinle şu kamışı, nasıl şikâyet ediyor, ayrılıklardan nasıl hikâyeler anlatıyor.
Ney — kamış flüt — bir kamışlıktan kesilmiştir. O günden beri inlemekte, feryat etmektedir. Bu feryat yalnızca bir enstrümanın sesi değil; kaynağından, vatanından ayrı düşen insan ruhunun çığlığıdır.
Hikayenin Özü
Mevlânâ'ya göre her insan, ruhlar âleminde Allah ile beraberdi. Dünyaya gelişi bir ayrılıktır. Tıpkı kamışlıktan kesilen ney gibi insan ruhu da asıl vatanına, ilahi kaynağa kavuşmak için özlem duyar.
Bu özlem acı verir ama bu acı kutsaldır. Çünkü ayrılığı hissedebilmek, bir zamanlar birlikte olunduğunu bilmek demektir. Acısını duymayan, kavuşmayı da anlayamaz.
"Nar-ı aşk est ki uftad dar ney / Cûşiş-i aşk est ki der âmed der ney"
Ney'e düşen aşk ateşidir. Ney'e giren aşkın coşkusudur.
Öğretisi
Acılarımız bizi olgunlaştırır. Ayrılık özlemi doğurur, özlem arayışı, arayış ise nihayetinde kavuşmayı. Her feryat, aslında bir duadır.